Ym mis Mai 2026, bydd pobl ledled Cymru yn mynd i'r polau i ethol aelodau newydd o'r Senedd. Ar yr wyneb, efallai y bydd yn teimlo fel cylch etholiad arall. Ond mae'r etholiad hwn yn dod ar adeg dyngedfennol, i natur, i'n cymunedau, ac i ddyfodol Cymru.

Fel aelodau a chefnogwyr yr Ymddiriedolaethau Bywyd Gwyllt, rydych chi eisoes yn gwybod bod natur yng Nghymru yn eithriadol. O goetiroedd hynafol a mawndiroedd i afonydd, arfordiroedd a moroedd, mae ein hamgylchedd naturiol wedi'i blethu'n ddwfn i bwy ydym ni. 

Ond byddwch chi hefyd yn gwybod am y dirywiad enfawr mewn natur a'i fod o dan bwysau difrifol. Mae'r dystiolaeth yn amlwg. 

Nododd yr Adroddiad ar Sefyllfa Adnoddau Naturiol diweddar fod bywyd gwyllt yn parhau i ddirywio ar gyflymder brawychus, gydag 1 allan o bob 5 rhywogaeth mewn perygl o ddiflannu yng Nghymru.  

Mae llawer o rywogaethau'n diflannu o leoedd lle roeddent yn gyffredin ar un adeg, ac mae'r cynefinoedd y maent yn dibynnu arnynt yn mynd yn llai, yn fwy darniog, ac yn fwy dirywiedig. Mae newid hinsawdd, llygredd, a defnydd tir anghynaliadwy i gyd yn dwysáu'r pwysau hyn.

Ond drwy ein gwaith a'n cydweithrediadau, rydym yn gwybod y gall natur ddychwelyd pan roddir lle iddi adfer. Y cwestiwn sy'n ein hwynebu nawr yw a fydd gan y Senedd nesaf yr uchelgais, yr arweinyddiaeth a'r ymrwymiad sydd eu hangen i droi'r llanw.

Pam mae'r Senedd yn bwysig i natur

Mae penderfyniadau a wneir gan y Senedd yn llunio bron pob agwedd o dyfodol natur yng Nghymru. O sut mae tir a moroedd yn cael eu rheoli, i sut mae ffermio'n cael ei gefnogi, i sut mae penderfyniadau cynllunio'n cael eu gwneud, mae gan y polisïau y cytunwyd arnynt ym Mae Caerdydd effeithiau gwirioneddol, parhaol ar natur ac ar fywydau pobl.

Bydd y Senedd nesaf hefyd yn cael ei hethol o dan system etholiadol newydd gydag etholaethau newydd a mwy o Aelodau a fydd i gyd yn cael eu pleidleisio drwy system gynrychiolaeth gyfrannol. Mae hyn yn golygu y bydd pob pleidlais yn cyfrif fel y gallwch bleidleisio â'ch calon yn hytrach na phleidleisio tactegol y gorffennol. Mae'r newid hwn wedi'i gynllunio i gryfhau democratiaeth a chraffu, ac mae'n dod ar adeg pan fo angen meddwl hirdymor arnom yn fwy nag erioed.

 Nid yw adferiad natur yn digwydd dros nos. Mae angen cysondeb, buddsoddiad ac ewyllys wleidyddol dros flynyddoedd. Bydd y dewisiadau a wneir yn nhymor nesaf y Senedd yn llunio Cymru am genedlaethau.

Pam mae natur yn bwysig i bobl 

Weithiau mae natur yn dal i gael ei hystyried yn rhywbeth "braf i'w gael", rhywbeth ar wahân i'r pethau sydd yn "wirioneddol bwysig". Ond ni allai dim fod ymhellach o'r gwir.

 Mae natur yn amddiffyn ein cymunedau trwy dal carbon, lleihau'r risg o lifogydd, a'n helpu i addasu i hinsawdd sy'n newid gyda digwyddiadau tywydd mwy eithafol.

 Mae natur yn cefnogi swyddi a bywoliaeth, o ffermio a physgodfeydd i dwristiaeth a'r economi werdd sy'n tyfu.

 Mae natur yn sail i'n hiechyd a'n lles. Mae mynediad at fannau gwyrdd a glas yn gwella iechyd meddwl, yn cefnogi gweithgaredd corfforol, ac yn helpu i leihau anghydraddoldebau iechyd.

Mae natur hefyd yn ymwneud â hunaniaeth a pherthyn. Mae ein tirweddau a'n bywyd gwyllt yn llunio ein diwylliant, ein hiaith, a'n naws am le. Mae amddiffyn natur yn golygu amddiffyn yr hyn sy'n gwneud Cymru, Cymru.

 Pan fydd natur yn dirywio, mae cymunedau'n teimlo'r canlyniadau. Pan fydd natur yn ffynnu, mae pawb yn elwa.

Pam mae'r etholiad hwn yn wahanol  

Mae'r etholiad hwn yn bwysig oherwydd bod y pwysau mae natur yn wynebu yn cynyddu, ond felly hefyd y cyfleoedd. Mae gan Gymru'r potensial i arwain ar adferiad natur, gan ddangos sut y gall amddiffyn bywyd gwyllt fynd law yn llaw â chymunedau ffyniannus ac economi wydn.

Ond ni fydd hynny'n digwydd ar ddamwain. Dim ond os caiff natur ei thrin fel blaenoriaeth a sylfaen ar gyfer gwneud penderfyniadau, nid fel ôl-ystyriaeth.

Dyna pam mae Ymddiriedolaethau Natur yng Nghymru wedi datblygu maniffesto sy'n nodi beth sydd ei angen ar natur gan y Senedd nesaf. Mae wedi'i wreiddio mewn tystiolaeth, profiad, a'r gwaith sy'n digwydd ar y tir a’r môr ar draws Ymddiriedolaethau Natur bob dydd. Mae'n nodi camau gweithredu ymarferol, cyraeddadwy ond uchelgeisiol a all atal dirywiad natur a dechrau'r daith tuag at adferiad.

Gweithredwch dros Natur

Mae angen llais ar natur yn yr etholiad hwn, ac mae camau pendant y gallwch eu cymryd i wneud gwahaniaeth.

1. Dywedwch wrth ymgeiswyr fod natur yn bwysig i chi. Cysylltwch â'ch ymgeiswyr lleol a gadewch iddynt wybod pa faterion sy'n bwysig. Rhannwch eich barn a'ch profiadau, fel eu bod yn deall blaenoriaethau pleidleiswyr.
2. Gwnewch yn siŵr eich bod wedi cofrestru i bleidleisio. Gall pob preswylydd 16 oed a hŷn bleidleisio yn etholiadau'r Senedd. Gwiriwch eich statws cofrestru heddiw ac anogwch ffrindiau a theulu i wneud yr un peth.
3. Dewch allan a phleidleisiwch ar ddiwrnod yr etholiad. Defnyddiwch eich pleidlais i anfon neges glir bod natur yn flaenoriaeth. Mae pob pleidlais yn bwysig wrth lunio'r Senedd nesaf a dyfodol bywyd gwyllt, tirweddau a chymunedau Cymru.

Drwy siarad a phleidleisio, rydych chi'n sefyll dros afonydd glân, bywyd gwyllt ffyniannus, cymunedau lewyrchus, a Chymru iach a gwydn ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol o bob rhywogaeth, gan gynnwys ein hunain.

Dywedwch wrth ymgeiswyr fod natur yn hanfodol. Gyda'n gilydd, gallwn droi'r llanw.